ΑΡΧΕΙΟ

‘‘Αρχείο θεωρείται μια συλλογή τεκμηρίων ιστορικής σημασίας, συνήθως ανεξαρτήτως μορφής, χρονολογίας και ύλης, που φυλάσσει ή παράγει οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οποιοσδήποτε οργανισμός δημόσιος ή ιδιωτικός στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του. Ως αρχείο νοείται επίσης και ο φυσικός χώρος στον οποίο είναι τοποθετημένες οι αρχειακές συλλογές. Ένα αρχείο διαμορφώνεται συνήθως από τεκμήρια που έχει συλλέξει και διαφυλάξει ένας οργανισμός ή ένα φυσικό πρόσωπο.’’

Δευτέρα 6 Ιουνίου 2016

Οπισθοπεριτοναϊκή Ίνωση (Σύνδρομο Ormond)

Retroperitoneal Fibrosis (Ormond's Syndrome)



Ιστορικό: Άντρας 59 ετών,  με αναφερόμενο ήπιο κοιλιακό άλγος που αντανακλά στην οσφύ και ατομικό ιστορικό ΑΥ.  
Ευρήματα: CT: Αθηροσκλήρυνση και ανευρυσματική διάταση της κοιλιακής αορτής (αρχόμενη κάτωθεν νεφρικών αρτηριών), καθως και παρουσία μαλακού ιστού που περιβάλλει το πάσχον τμήμα της αορτής με επέκταση του προς το αριστερό πλάγιο τμήμα του τοιχώματος, καθως και γύρω από τα αρχικά τμήματα των κοινών λαγόνιων αρτηριών, με πρόσληψη σκιαγραφικού, ενώ στις καθυστερημένες τομές παρατηρείται έλξη των ουρητήρων προς αυτόν χωρίς επηρεασμό της διαμέτρου τους. Η μάζα μαλακού ιστού ενθυλακώνει την ΚΜΑ. MRI: Αληθές ατρακτοειδές (κυκλοτερές) υπονεφρικό ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής. Δίκην πλακός μάζες εκ μαλακού ιστού ενθυλακώνουν το υπονεφρικό τμήμα της κοιλιακής αορτής (από το ύψος του άνω επιφυσιακού πετάλου του 03 έως και το ύψος του άνω επιφυσιακού πετάλου του O5 σπονδύλου). Δεν παρατηρείται μετατόπιση ή διήθηση των οπισθοπεριτοναϊκών ανατομικών μορίων - πλην κάποιας μέσης απόκλισης των ουρητήρων. 
Διάγνωση: Δευτεροπαθή μορφή οπισθοπεριτοναϊκής ίνωσης (αποτέλεσμα ανευρύσματος της αορτής) χρόνιου ινώδους σταδίου.

Οπισθοπεριτοναϊκή Ίνωση (Retroperitoneal Fibrosis - RPF): σπάνια πάθηση (1 : 200.000) που χαρακτηρίζεται από υπερπαραγωγή ινώδους συνδετικού ιστού με κατά κανόνα στοιχεία φλεγμονής, που αναπτύσσεται συνήθως στον οπισθοπεριτοναϊκό χώρο (πέριξ της κοιλιακής αορτής και της κάτω κοίλης φλέβας), περισφίγγοντας σταδιακά και τους ουρητήρες, καταλήγοντας μέχρι πλήρους απόφραξης αυτών (80 - 100%, αποτελεί την πιο συχνή επιπλοκή). Έχει αναφερθεί επίσης και ως Νόσος του Ormond, Ινώδης Περιουρητηρίτις, Πλαστική Περιουρητηρίτις, Χρόνια Περιουρητηρίτις, Σκληρωτικό Oπισθοπεριτοναϊκό Κοκκίωμα, Ινώδης Οπισθοπεριτονίτις, Χρόνια Περιαορτίτις (RETROPERITONEAL FIBROSIS = ORMOND DISEASE = CHRONIC PERIAORTITIS[3]).[1], [2], [4]

Διακρίνεται σε: Πρωτοπαθή Μορφή (~70%): Νόσος του Ormond*: πιθανή αυτοάνοση παθογένεση - ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή. Δευτεροπαθή (Συμπτωματική) Μορφή: Σύνδρομο του Ormond: αποτέλεσμα φλεγμονής, νεοπλασμάτων, ανευρυσμάτων της αορτής, ακτινοθεραπείας, λήψης φαρμάκων (Methysergide, 13-blockers, hydralazine, ergotamine, LSD) ή τραυματισμού. Και οι δύο μορφές οδηγούν σε ινώδη σκλήρυνση του οπισθοπεριτοναίου: είναι δυνατόν να περιλαμβάνει τα αιμοφόρα αγγεία, τους ουρητήρες, τους νεφρούς και τα οπισθοπεριτοναϊκά τμήματα του εντέρου και των χοληφόρων. Διακρίνεται ένα οξύ φλεγμονώδες στάδιο και ένα χρόνιο ινώδες στάδιο.[1], [2], [4] *John Kelso Ormond (1886 - 1978, Αμερικανός ουρολόγος).

Η κακοήθης μορφή RPF (8 - 10%) οφείλεται σε διήθηση του οπισθοπεριτοναίου από κακοήθη κύτταρα (είδος δεσμοπλαστικής κακοήθους αντίδρασης του οπισθοπεριτοναϊκού λίπους): συνδυάζεται με καρκίνο του μαστού, του στομάχου, του παχέος εντέρου και του πνεύμονα και νόσο του Hodgkin, λέμφωμα, καρκινοειδές και σάρκωμα. Η διάκριση μεταξύ φλεγμονώδους ιστού και ίνωσης επιτυγχάνεται καλύτερα με την MRI. Η διάκριση της κακοήθους μορφής  με βάση τα μορφολογικά της σημεία στην CT είναι συχνά αδύνατη.[2]

Γενικά Στοιχεία[3], [4]: απαντάται συχνότερα στη μέση ηλικία (κατά κανόνα σε άτομα ηλικίας 40 - 60 ετών) και προσβάλλει κυρίως άνδρες (αναλογία ανδρών : γυναικών 2 - 3 : 1). Κλινικά: Απώλεια βάρους, Ναυτία, Κακουχία, Αμβλύς πόνος στο πλευρό, την πλάτη, την κοιλιά (90%), Νεφρική ανεπάρκεια (50-60%), Υπέρταση, Οίδημα κάτω άκρων, Πυρετός, Υδροκήλη (10%), Χωλότητα (περιστασιακά).

Απεικονιστικά[2], [4]: Καλύτερο Διαγνωστικό Στοιχείο: Μανδύας πυκνότητας μαλακών μορίων που περιβάλει την αορτή, την ΚΚΦ και τους ουρητήρες. Ενδοφλέβια Πυελογραφία (Απεκκριτική Ουρογραφία - IVU): κλασική τριάδα: 1/ Ουρητηροϋδρονέφρωση και καθυστερημένο νεφρόγραμμα. 2/ Μέση ουρητηρική απόκλιση (στο 2ο τριτημόριο - στο ύψος των Ο4 / Ο5), 3/ Βαθμιαία κωνοειδής στένωση των ουρητήρων. Αξονική Τομογραφία (CT):  NECT: οζώδεις ή δίκην πλακός μάζες πυκνότητας μαλακών μορίων (μετρήσεις πυκνότητας αντίστοιχες του μυϊκού ιστoύ: δυσχερής η διάκριση της μάζας από τα αγγεία), οι οποίες ενθυλακώνουν την αορτή (ΑΟ) και την κάτω κοίλη φλέβα (ΚΚΦ), με σαφή ή δυσδιάκριτα όρια,  χωρίς να παρατηρείται (συνήθως) μετατόπιση ή διήθηση των οπισθοπεριτοναϊκών ανατομικών ορίων, πέραν της μέσης απόκλισης των ουρητήρων. Συνήθως καλύπτουν την πρόσθια επιφάνεια των μεγάλων αγγείων και εκτείνονται έως το πλάγιο τοίχωμα της ΚΚΦ και της ΑΟ. Πρωτοπαθής Μορφή:  το οπίσθιο τοίχωμα της ΑΟ κατά κανόνα παραμένει ακέραιο. Η εξεργασία των μαλακών μορίων τείνει να επεκτείνεται από κάτω προς τα πάνω, κατά μήκος της μέσης γραμμής. Συνήθως αρχίζει από την περιοχή του διχασμού της ΑΟ και της ΚΚΦ. Περιορισμένη μορφή (συχνότερη): το κέντρο της ινώδους μάζας αντιστοιχεί στο επίπεδο του Ο4 / Ο5. Εκτεταμένη μορφή:  η ινώδης εξεργασία μπορεί να επεκτείνεται προς τα κάτω, εξαπλούμενη κατά μήκος των ουρητήρων και του ειλεού στην ελάσσονα πύελο, πλαγίως πέραν του έξω ορίου των ψοϊτών μυών και προς τα πάνω μέσω του διαφράγματος και στο μεσοθωράκιο, συχνά συνοδευόμενη από διάταση των εγγύς τμημάτων των ουρητήρων. Άτυπες εκδηλώσεις της RPF παρατηρούνται κυρίως σε εκτεταμένη νόσο.  CECT: απαιτείται η ΕΦ χορήγηση σκιαγραφικού: οι καθυστερημένες λήψεις της αρτηριακής & πυλαίας φάσης αναδεικνύουν καλύτερα την πρόσληψη του σκιαγραφικού στην οξεία φλεγμονή. Διάμεση φάση: πρόσληψη από περιοχές ίνωσης. Στη δευτεροπαθή μορφή, είναι πιθανό να αναδειχθεί η βλάβη - αίτιο (όγκος, ανεύρυσμα). Πρόσθια μετατόπιση της αορτής, οφειλόμενη σε επέκταση γύρω από το οπίσθιο τοίχωμά της, παρατηρείται μόνο σε κακοήθη νόσο. Μαγνητική Τομογραφία (MRI)[5]: εντονότατα προσλαμβάνουσα ινώδης ταινία ή εκτενής χωροκακτιτική εξεργασία ευρείας βάσης η οποία περιβάλει ΑΟ, ΚΚΦ, λαγόνια αγγεία, και ουρητήρες. Συχνότερα χαμηλής έως ισης έντασης του μυός σε Τ1WI & Τ2W, όμως μπορεί να είναι ετερογενής. Όπως προαναφέρθηκε η RPF παρεκτοπίζει τους ουρητήρες κεντρικά  (η λεμφαδενοπάθεια τους παρεκτοπίζει πλευρικά). Απεικονιστικές Συστάσεις: Καλύτερο Διαγνωστικό Εργαλείο: CECT με MPR (ή ΜRI). Λαμβάνω υπ' όψιν: Ψάξε για υποκείμενη κακοήθεια ή ανεύρυσμα της αορτής. Χαρακτηριστικό Διαγνωστικό Στοιχείο: Μανδύας / φλούδα πυκνότητας μαλακών μορίων που περιβάλει τα μεγάλα αγγεία και τους ουρητήρες στο οπισθοπεριτόναιο.

Karapasias Nikos, MD Radiologist
[1]Μ. Δαρδαμάνης, Oπισθοπεριτοναϊκή ίνωση, Ελληνική Νεφρολογία 2012; 25 (1): 34 – 42.
[2]M. Prokop, Spiral and Multislice Computed Tomography of the Body, 2003,  Τhieme, 392-393, ISBN-10: 9780865778702
[3] Wolfgang Dähnert, Radiology Review Manual (Dahnert, Radiology Review Manual),  7th ed., 2011 LWW; North American Edition, ISBN-10: 1609139437
[4]Michael P. Federle, R. Brooke Jeffrey,  Paula J. Woodward, Amir Borhani, Diagnostic Imaging: Abdomen, Lippincott Williams & Wilkins; Second edition (2009), ISBN-13: 978-1931884716
[5]F.A. Burgener, S.P. Meyers, R.K. Tan, W. Zaunbauer, Διαφορική διάγνωση στη μαγνητική τομογραφία, 2005, Κλειδάριθμος, ISBN: 960-209-863-5

Δευτέρα 30 Μαΐου 2016

Σηραγγώδες Αιμαγγείωμα Ήπατος

Hepatic Cavernous Haemangioma

Ιστορικό: Άντρας 42ετών,  με αρνητικό ατομικό ιστορικό / προληπτικός έλεγχος.  
Ευρήματα: Σαφώς αφοριζόμενο, ομοιογενές, υποστρόγγυλο υπερηχωγενές συμπαγές μόρφωμα (~1,60 cm), ανευ αιματώσης, στον (ΔΕ) λοβο του ήπατος και σε υποκάψια θεση. 
Διάγνωση: Σηραγγώδες Αιμαγγείωμα Ήπατος.

Αιμαγγειώματα Ήπατος (Hepatic Hemangiomas): διακρίνονται σε τριχοειδικά (Capillary Hemangiomas / μικρού μεγέθους / τις περισσότερες φορές πολλαπλά) και σε σηραγγώδη (Hepatic Cavernous Haemangiomas / διαφόρων μεγεθών / συνήθως μονήρη). Η αιτιολογία της νόσου είναι άγνωστη, θεωρείται συγγενούς προέλευσης, μη-νεοπλασματική, και είναι σχεδόν πάντα του σηραγγώδους υποτύπου. Κλινική σημασία έχουν μόνο τα Σηραγγώδη Αιμαγγειώματα (από εδώ και στο εξής θα αναφερόμαστε μόνο σε αυτά): ο πιο κοινός καλοήθης όγκος του ήπατος (2ος συχνότερος όγκος μετα τις μεταστάσεις[8]) με απεικονιστική συχνότητα 5 - 7% (παρόν στο 5 - 20% του πληθυσμού): 2 - 5 φορές συχνότερο στις γυναίκες, συνήθως ασυμπτωματικό: είναι σύνηθες τυχαίο εύρημα σε εξέταση ρουτίνας. Το σηραγγώδες αιμαγγείωμα εμφανίζεται σε οποιαδήποτε ηλικία εκτός της παιδικής, στην οποία είναι σπάνιο.[1], [2], [4], [8], [9]

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τη νεότερη ονοματολογία / nomenclature (κατάταξη της Διεθνούς Κοινότητας Μελέτης Αγγειακών Ανωμαλιών / International Society for the Study of Vascular Anomalies - ISSVA) οι βλάβες αυτές είναι γνώστες απλά ως Φλεβικές Δυσπλασίες Αργής Ροής (Slow Flow Venous Malformations). Ωστόσο,  είναι χρήσιμο στις εκθέσεις / γνωματεύσεις  να διατηρηθεί η λέξη αιμαγγείωμα, καθώς αυτός ο όρος είναι γνωστός σε όλη την βιβλιογραφία και φυσικά στους κλινικούς γιατρούς. Στο υπόλοιπο αυτού του άρθρου χρησιμοποιείται ο όρος «ηπατικό αιμαγγείωμα» προκειμένου να τηρηθεί η συνέπεια με την πλειοψηφία της υπάρχουσας βιβλιογραφίας.[9], [10]

ΔΙΑΒΑΣΕ ΕΔΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΗΠΑΤΙΚΑ ΑΙΜΑΓΓΕΙΩΜΑΤΑ.

Υπερηχοτομογράφημα (US)[11], [12]: σαφώς αφοριζόμενη, ομοιογενής, ηχογενής / υπερηχωγενής (η υψηλή ηχωγένεια παράγεται από πολυάριθμες επιφάνειες διεπαφής διαπλεκομένων αγγειακών χώρων) συμπαγής μάζα (ομοιογενής, υπερηχωγενής μάζας,  συνήθως < 3cm, το 60 – 70% των αιμαγγειωμάτων εμφανίζουν αυτή την τυπική απεικόνιση[15]), η οποία συχνά παρουσιάζει οπίσθια ακουστική ενίσχυση (οφείλεται στο γεγονός ό τι η βλάβη είναι κυρίως ρευστό αίμα αργής ροής):  δεν αποτελεί συχνό εύρημα και δεδομένου ότι και άλλοι συμπαγείς όγκοι του ήπατος μπορούν να εμφανίσουν οπίσθια ενίσχυση, αυτή δεν αποτελεί χρήσιμο εύρημα. Η ανάδειξη μίας ηπατικής μάζας με αυτά τα κλασικά στοιχεία θεωρείται αρκετή για να τεθεί η οριστική διάγνωση του αιμαγγειώματος από πολλούς ακτινολόγους, ειδικά αν ο ασθενής δεν έχει ιστορικό κακοήθους νόσου και αν ο βιοχημικός έλεγχος του ήπατος είναι φυσιολογικός. Όταν το μέγεθος της βλάβης είναι > 3 cm, η θρόμβωση και ουλή συχνά δημιουργούν μία ασαφή κεντρική υπόηχη ζώνη. Αποτιτάνωση μπορεί να υπάρχει μέσα στην υπόηχη ζώνη (σπάνια). Βλάβες με μεγάλες υπόηχες περιοχές έχουν ένα χαρακτηριστικό λεπτό ηχογενές περιθώριο. Σε 10% των ασθενών υπάρχουν πολλαπλά αιμαγγειώματα, που συχνά προκαλούν ανησυχία για μεταστατική νόσο. Σε ένα ήπαρ με λιπώδη διήθηση, τα αιμαγγειώματα μπορεί να απεικονίζονται υπόηχα συγκριτικά με το παθολογικό ηπατικό παρέγχυμα. Η αιματική ροή μέσα στα αιμαγγειώματα είναι εξαιρετικά αργή. Τυπικά, το έγχρωμο και το φασματικό Doppler δεν θα δείξει ανιχνεύσιμο σήμα μέσα στη βλάβη. Το Doppler ισχύος (power) μπορεί να αναδείξει μία διάχυτη «αναλαμπή» χρώματος που πιστεύεται ότι προκαλείται από την αρχιτεκτονική της βλάβης μάλλον παρά από την αιματική ροή. Τα ευρήματα του Doppler δεν είναι ειδικά για αιμαγγειώματα, διότι και στις μεταστατικές βλάβες μπορεί επίσης να απουσιάζει η εσωτερική αγγείωση. Ανίχνευση ροής εντός μιας ηπατικής μάζας, με μορφολογικά χαρακτηριστικά αιμαγγειώματος στη μέθοδο διαβάθμισης του γκρι, θα πρέπει να θέτει την υποψία παρουσίας μεταστατικής νόσου ή ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Ένα σημαντικό ποσοστό των άτυπων αιμαγγειωμάτων εμφανίζουν υπερηχωγενή περιφέρεια και υποηχωγενές κέντρο. Η μορφολογία αυτή του «ανεστραμμένου στόχου» είναι αρκούντως χαρακτηριστική του αιμαγγειώματος και μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις αφορά σε κακοήθη εξεργασία. Με τη χρήση ενδοφλέβιων σκιαγραφικών μέσων στην υπερηχοτομογραφική εξέταση αναδεικνύεται περιφερική οζώδης πρόσληψη του σκιαγραφικού μέσου από το αιμαγγείωμα όπως ακριβώς συμβαίνει και στην αντίστοιχη εξέταση. Όπως είναι αναμενόμενο για μία καλοήθη βλάβη τα αιμαγγειώματα δεν μεταβάλλουν χαρακτήρα με την πάροδο του χρόνου, ενώ ένα 5% υποστρέφει μερικώς ή και πλήρως. Περίπου 10% αυτών εμφανίζει μείωση της ηχωγένειας και μόνο 2% των αιμαγγειωμάτων αυξάνουν σε μέγεθος στις εξετάσεις επανελέγχου. Σπανίως ένα αιμαγγείωμα θα αλλάζει τα υπερηχοτομογραφικά του χαρακτηριστικά κατά τη διάρκεια μιας και μόνο εξέτασης: καμία άλλη ηπατική βλάβη δεν εμφανίζει την προαναφερθείσα ιδιότητα. Η διαφορική διάγνωση των υπερηχωγενών μαζών του ήπατος περιλαμβάνει πρωτίστως άλλα νεοπλάσματα, κατά κύριο λόγο τις ηπατικές μεταστάσεις και το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα. Η εστιακή λιπώδης διήθηση μπορεί επίσης να δημιουργήσει οζώδεις περιοχές αυξημένης ηχωγένειας.

Ο διαγνωστικός αλγόριθμος μιας ομοιογενούς υπερηχωγενούς ηπατικής μάζας εξαρτάται από την πιθανότητα εμφάνισης κακοήθειας στον ασθενή. Εάν ο ασθενής έχει προηγούμενο ιστορικό ή σύγχρονες αποδείξεις εξωηπατικής κακοήθειας που δυνητικά μεθίσταται στο ήπαρ, ή ιστορικό χρόνιας ηπατικής νόσου, τότε η πιθανή διάγνωση του αιμαγγειώματος θα πρέπει να επιβεβαιώνεται και με άλλη απεικονιστική μέθοδο. Εάν ο ασθενής δεν παρουσιάζει τους επιβαρυντικούς αυτούς παράγοντες, τότε μια ομοιογενής υπερηχωγενής βλάβη δεν απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση. Περιστασιακά οι αναίμακτες μέθοδοι δεν μπορούν να εδραιώσουν τη διάγνωση του αιμαγγειώματος σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο ύπαρξης κακοήθειας, οπότε ο ασθενής θα πρέπει να υποβληθεί σε βιοψία. Παρά την αγγειακή φύση των αιμαγγειωμάτων,  οι βιοψίες μπορούν να διενεργηθούν με ασφάλεια.[15]
Karapasias Nikos, MD Radiologist

[1]M. Prokop, Spiral and Multislice Computed Tomography of the Body, 2003,  Τhieme, 392-393, ISBN-10: 9780865778702
[2]Λ. Βλάχος, Σύγχρονη Διαγνωστική Απεικόνιση, 1997, Ιατρικές εκδόσεις Χρ. Βασιλειάδης
[3]Pietrabissa A, Giulianotti P, Campatelli A, Di Candio G, Farina F, Signori S, Mosca F., Management and follow-up of 78 giant haemangiomas of the liver, Br J Surg. 1996 Jul;83(7):915-8.
[4]Δ.Ν. Σχίζας, Η θέση του αρτηριακού εμβολισμού στη θεραπεία του γιγαντιαίου σηραγγώδους αιμαγγειώματος του ήπατος, ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2009, 26(5):625 – 63
[5] Díez Redondo P., Velicia Llames R., Caro-Patón A., Familial hepatic hemangiomas, Gastroenterol Hepatol. 2004 May;27(5):314-6.
[6]Vilgrain V, Boulos L, Vullierme MP et-al. Imaging of atypical hemangiomas of the liver with pathologic correlation. Radiographics. 2000;20 (2): 379-97.
[7]Erdogan D, Busch OR, van Delden OM et-al. Management of liver hemangiomas according to size and symptoms. J. Gastroenterol. Hepatol. 2007;22 (11): 1953-8
[8]Michael P. Federle, Diagnostic Imaging: Abdomen, 1e, AMIRSYS (2004), ISBN 10: 1416025413, ISBN 13: 9781416025412
[9]H. Knipe, Y. Weerakkody et al., Hepatic haemangioma, http://radiopaedia.org/  articles/ hepatic-haemangioma-3
[10]SSVA Classification, Color Atlas of Vascular Tumors and Vascular Malformations. Cambridge University Press 978-0-521-84851-0
[11]Brant W.E., Υπερηχοτομογραφία (Θεμελιώδης Εκπαιδευτικός Κύκλος) , 2005, Βασιλειάδης, ISBN: 960-86612-8-5
[12]Middleton W.D., Kurtz A.B., Hertzberg B.S., The Requisites: Υπερηχοτομογραφία, 2006, Κωνσταντάρας, ISBN: 960-88361-8-2