Υδρομυελία (Σύριγξ)

Hydromyelia (Syrinx)

Case Courtesy: Dr. Δημήτριος Χ. Καρανικόλας, MD Radiologist

Υδρομυελία: διάταση (κυστική / κοιλοτική) του κεντρικού σωλήνα του νωτιαίου μυελού (επιστρωμένη από επενδυματικά κύτταρα): απλή διάταση του κεντρικού σωλήνα (κανάλι).^{[1], [3]} Υδρομυελία = Πρωτοπαθής / Συγγενής Συριγγοϋδρομυελία, μπορεί να σχετίζεται με: ▪Δυσπλασία Chiari I (20 - 70%), ▪Σπονδυλική Δυσραφία, ▪Μυελοκήλη, ▪Σύνδρομο Dandy - Walker, ▪Διαστηματομυελία, ▪Σκολίωση (48 - 87%), ▪Σύνδρομο Klippel - Feil, ▪Καθηλωμένος νωτιαίος μυελός (tethered cord ~25%), ▪Βλάβες κατάτμησης νωτιαίου.^[4]

Συριγγομυελία: διάταση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) στο νωτιαίο μυελό (δεν είναι επιστρωμένη από επενδυματικά κύτταρα): κυστική / κοιλοτική συλλογή γύρω από το κεντρικό κανάλι του νωτιαίου μυελού.^[1] Συριγγομυελία = Επίκτητη / Δευτεροπαθής Συριγγοϋδρομυελία: 1/ Μετατραυματική Συριγγομυελία: ▪3,2% μετά από τραυματισμό του νωτιαίου μυελού, ▪68% στην θωρακική μοίρα, ▪0,60 έως 40cm μήκος (μ.ο. 6cm), ▪Μπορεί να φέρει διαφραγμάτια (παράλληλες περιοχές κοιλοποίησης σε εγκάρσια T1WI), ▪Απώλεια της ομαλότητας του νωτιαίου μυελού (επιφάνεια ΕΝΥ: ασαφοποίηση αραχνοειδούς χώρου από συμφύσεις), ▪44% σε συνδυασμό με εξωμυελικές αραχνοειδείς κύστεις, 2/ Μεταφλεγμονώδης  Συριγγομυελία: ▪Υπαραχνοειδής Αιμορραγία, ▪Αραχνοειδείς Συμφύσεις, ▪Χειρουργείο SIP, ▪Λοιμώξεις (tuberculosis, syphilis), 3/ Συριγγομυελία σχετιζόμενη με όγκο: ‘▪Ογκοι Νωτιαίου Μυελού, ▪Κήλη Μεσοσπονδυλίου δίσκου (Διαταραχή του κυκλοφορικού + Ατροφία Θωρακικού Νωτιαίου Μυελού) 4/ Αγγειακή Ανεπάρκεια.^[4]

Δύσκολος ο διαχωρισμός μεταξύ Υδρομυελίας και Συριγγομυελίας, ως εκ τούτου ο συλλογικός όρος Συριγγοϋδρομυελία (ο συνδυασμός και των δύο) / Hydrosyringomyelia  / Syrinx, χρησιμοποιείται περιγράφοντας  μια υδρική συλλογή μέσα στον  νωτιαίο μυελού[2], [3]: Syringomyelia = Syrinx: ο γενικός όρος που χρησιμοποιείται την περιγραφή της Υδρομυελίας, της Συριγγομυελίας και την Συριγγοβολβίας (Syringobulbia: αφορά το εγκεφαλικό στέλεχος), αντανακλώντας την δυσκολία κατάταξης.^{[2], [3], [4]} Κλινικά δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των δύο (Υδρομυελία και Συριγγομυελία) και η σοβαρότητα των συμπτωμάτων εξαρτάται από την θέση εντόπισης. Στο έξης θα αναφερόμαστε και στις δυο καταστάσεις κάτω από  τον γενικό όρο Syrinx (Σύριγξ = Σύριγγα / Συρίγγιο / Αυλός / Hydrosyringomyelia / Syringohydromyelia^[2]) / Συρριγγομυελία. Αφορά μεγάλους έφηβους και νεαρούς ενήλικες, σπάνια παιδιά.^[3]

Κλινική Εικόνα^[4]: ▪Πόνος ("Cloak-like" pain), ▪Διχασμένη / αιωρούμενη διαταραχή της αισθητικότητας (διαταραχή αισθητικότητας άλγους & θερμού-ψυχρού) (νωτιαιοθαλαμικό δεμάτιο), ▪Ατροφία / αδυναμία μικρών μυών της άκρας χειρός, ▪Τrophic changes [Δερματικές βλάβες, Άρθρωση Charcot – 25% (ώμος, αγκώνας, καρπός), ▪Σπαστικότητα & αύξηση των αντανακλαστικών (ανώτερος κινητικός. νευρώνας), ▪Διαταραχή πελματιαίων ανακλαστικών (πυραμιδική οδός). Τυχαία ευρισκόμενες σύριγγες, χωρίς σαφές αιτιολογικό υπόβαθρο / νευρολογική σημειολογία / εφόσον το μέγεθός τους παραμένει σταθερό: μπορούν να τεθούν σε παρακολούθηση με μαγνητική τομογραφία κάθε 2-3 χρόνια.

Απεικονιστικά^{[3], [4]}: Αξονική Τομογραφία (CT): διογκωμένος νωτιαίος μυελός με ενδομυελική ζώνη (κοιλότητα / cavitation) πληρούμενη με υγρό (πυκνότητα ΕΝΥ), η οποία είναι κεντρική ή ήπια έκκεντρη και δεν προσλαμβάνει. Μαγνητική Τομογραφία (MRI): T1WI: χαμηλής  έντασης σχισμή (cleft) στον νωτιαίο μυελό: στις οβελιαίες εικόνες (sagital) παρουσιάζει επιμήκη προσανατολισμό, στις εγκάρσιες  εικόνες (axial) επιβεβαιώνεται η θέση του συριγγίου, αποσαφηνίζεται η σχέση του με γειτονικές δομές. Τ2WI:  υψηλής έντασης ενδομυελική κοιλότητα, +/- παρακείμενη γλοίωση, μυελομαλακία, +/- αραχνοειδείς συμφύσεις, ασυμμετρία νωτιαίου και οίδημα. Τ1+C: μη προσλαμβάνουσα κοιλότητα. Σε πρόσληψη: θα πρέπει να σκεφτούμε φλεγμονώδη ή νεοπλασματική βλάβη. Απεικονιστικές Συστάσεις: μέθοδος εκλογής = ΜRI (Sagital & axial T1WI, T2Wl, T1 C+, Cine PC CSF flow MRI). 

Μικροσκοπικά Στοιχεία^[3]:  Επικοινωνούσα Συριγγομυελία: διάταση του κεντρικού σωλήνα του νωτιαίου μυελού που βρίσκεται σε επικοινωνία με την 4η κοιλία. Μη Επικοινωνούσα Συριγγομυελία: διάταση του κεντρικού σωλήνα που δεν επικοινωνεί με την 4η κοιλία: προκαλείται από διαταραχές της κυκλοφορίας του ΕΝΥ στο επίπεδο, ή κάτωθεν αυτού,  του ινιακού τρήματος. Εξωκαναλική / Παρεγχυματική Συριγγομυελία (Extracanalicular / Parenchymal Syrinx): δεν συνέχεται με το κεντρικό κανάλι.

Διαφορική Διάγνωση^[3]: 1/ Ventriculus Τerminalis (5η κοιλία): ασυμπτωματική (φυσιολογική) διάταση του τελικού μυελού (μόνον του κεντρικού καναλιού), 2/ Κυστικός Όγκος Νωτιαίου Μυελού: κυστική διάταση του ν. μυελού, ανώμαλο περιβάλλον σήμα Τ2 και οζώδης πρόσληψη. 3/ Μαλάκυνση Παρεγχύματος Νωτιαίου Μυελού (Myelomalacia): απώλεια όγκου του ν. μυελού, γλοίωση, χωρίς κοιλοποίηση σήματος ΕΝΥ στην Τ1WI.

Karapasias Nikos, MD Radiologist

[1]F.A. Burgener, S.P. Meyers, R.K. Tan, W. Zaunbauer, Διαφορική διάγνωση στη μαγνητική τομογραφία, 2005, Κλειδάριθμος, ISBN: 960-209-863-5
[2]H. Knipe, J. Jones et al., Syrinx, http://radiopaedia.org/ articles/ syrinx-1, A. Abd Rabou, F.Gaillard et al., Hydromyelia, http://radiopaedia.org/ articles/ hydromyelia, Y. Weerakkody, J. Jones et al., Syringomyelia, http://radiopaedia.org/ articles/ syringomyelia
[3]J.S. Ross, K.R. Moore, B. Borg,  J. Crim, L. M. Shah, Diagnostic Imaging: Spine, Lippincott Williams & Wilkins; Second edition (November 5, 2010), ISBN-10: 9781931884877
[4]W. Dahnert, Radiology Review Manual 7th ed., 2011 Lippincott, ISBN-10: 1609139437

Φαινόμενο Κενού Μεσοσπονδυλίου Δίσκου

Intervertebral Disc Vacuum Phenomena

Φαινόμενο Κενού Μεσοσπονδυλίου Δίσκου (Intervertebral Disc Vacuum Phenomena): αναφέρεται στην συλλογή αερίου (κυρίως νιτρώδη που απελευθερώνονται από τους περιβάλλοντες ιστούς) στις σχισμές / ρωγμές των μεσοσπονδυλίων δίσκων ή των παρακείμενων σπονδύλων, συνήθως στα πλαίσια εκφυλιστικής νόσου της ΣΣ (μεσοσπονδύλια χόνδρωση & οστεοχόνδρωση). ^{[1], [2], [4]} Αρχικά το αέριο είναι λίγο αλλά αργότερα επεκτείνεται εκτεινόμενο από τον πυρήνα μέχρι τον ινώδη δακτύλιο. Σε μεγάλη απώλεια ύψους, μπορεί να έχουμε κατάληψη ολόκληρου του χώρου από το αέριο.^[2]

Αποτελεί σύνηθες εύρημα που μπορεί να παρατηρηθεί στο 1-3% των ακτινογραφιών ΣΣ  (μπορεί να φθάσει και το  20% σε ηλικιωμένα άτομα / το 50% σε εξετάσεις CT σε άτομα > 40 ετών). ^{[3], [4]}

Η  παρουσία αερίου στον μεσοσπονδύλιο δίσκο δεν σημαίνει κατηγορηματικά εκφυλιστική νόσο της ΣΣ, διότι και  άλλες διαδικασίες μπορούν να οδηγήσουν σε αυτή την κατάσταση.^{[1], [4]}

^{Karapasias Nikos, MD Radiologist}

[1]A. Goel, Y. Weerakkody et al.,  Intervertebral disc vacuum phenomena, http://radiopaedia.org/ articles/ intervertebral-disc-vacuum-phenomena

[2]Δ. Κωνσταντίνου, Α. Μπιντούδη, Κ. Νάτσης, Χ. Τσαντιρίδης, Ι. Τσιτουρίδης, Απεικονιστική διερεύνηση της εκφυλιστικής νόσου της σπονδυλικής στήλης, 2015, Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείο ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ,  Εκδοτικός οίκος: Η ΔΩΔΩΝΗ, Θεσσαλονίκη
[3]D'Anastasi M, Birkenmaier C, Schmidt GP et-al. Correlation between vacuum phenomenon on CT and fluid on MRI in degenerative disks. AJR Am J Roentgenol. 2011;197 (5): 1182-9.
[4]W. Dahnert, Radiology Review Manual 7th ed., 2011 Lippincott, ISBN-10: 1609139437
[5]M. Prokop, Spiral and Multislice Computed Tomography of the Body, 2003,  Τhieme, 392-393, ISBN-10: 9780865778702

Υπεζωκοτική Συλλογή & Σκολίωση ΘΟΜΣΣ

Pleural Effusion & Scoliosis of the Spine

 

Μεταβατικός Oσφυοϊερός Σπόνδυλος - Οσφυοποίηση Ι1 (κατα Castellvi IIIa) - Σύνδρομο Bertolotti

Lumbosacral Transitional Vertebrae - Lumbarization of S1 (Castellvi IIIa) - Bertolotti Sd

Ιστορικό - Κλινικά: Γυναίκα 30 ετών με χαμηλή οσφυαλγία. 
Ευρήματα: Μεταβατικός Οσφυοϊερός Σπόνδυλος: μετρώνται έξι (6) οσφυϊκοί σπόνδυλοι οι οποίοι στερούνται πλευράς (free rib) με την αριστερή εγκάρσια απόφυση του μεταβατικού σπονδύλου (ΜΣ – Ι1) να ελέγχεται αποπλατυσμένη σημειώνοντας ψευδάρθρωση με το ιερό οστό (κίτρινη γραμμή). Παρατηρείστε τον Ο3 σπόνδυλο με τις μακρύτερες εγκάρσιες αποφύσεις (γαλάζια γραμμή - βοηθά στην αρίθμηση). Παρατηρείστε επίσης το μεσοσπονδύλιο διάστημα μεταξύ του Ι1 –Ι2. Επί της ψευδάρθρωση παρατηρούνται φυσαλίδες αέρα, μια πιθανή αρθρική μικροκύστη & ήπιες οστεφυτικές αλλοιώσεις (στοιχεία εκφυλιστικής αρθρίτιδας). Πρόκειται για Μεταβατικό Οσφυοϊερό Σπόνδυλο (LumboSacral Transitional Vertebrae - LSTV): Οσφυοποίηση του Ι1 κατά Castellvi IIIa (ετερόπλευρη αποπλάτυνση εγκάρσιας απόφυσης που σημειώνει ψευδάρθρωση με το ιερό οστό): Σύνδρομο Bertolotti (η κατάσταση είναι συμπτωματική – πιθανή η συσχέτιση με την χαμηλή οσφυαλγία).

ΔΙΑΒΑΣΕ ΕΔΩ >>>  ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΣ ΟΣΦΥΟΪΕΡΟΣ ΣΠΟΝΔΥΛΟΣ

Σύνδρομο Bertolotti (Bertolotti Syndrome): αναφέρεται στον συνδυασμό Μεταβατικού Οσφυοϊερού Σπόνδυλου (LumboSacral Transitional Vertebrae - LSTV) και Χαμηλής Οσφυαλγίας, και μπορεί να είναι σημαντικό αίτιο σε νεαρούς ασθενείς.^[1]

Οι απόψεις για το σύνδρομο διίστανται, με πολλές μελέτες να υποστηρίζουν ή να απορρίπτουν την κλινική του σημασία από την στιγμή που περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Ιταλό χειρουργό Mario Bertolotti το 1917, ο οποίος συσχέτισε την χαμηλή οσφυαλγία με τον LSTV: η αρχική περιγραφή υπέθετε πως η χαμηλή οσφυαλγία προκαλείται από αρθριτικές αλλαγές που συμβαίνουν στο χώρο όπου μια διευρυμένη / διαπλατυσμένη / διογκωμένη εγκάρσια απόφυση αρθρώνεται με το ιερό οστό, χρησιμοποιώντας τον όρο  ψευδάρθρωση (“transverse-sacral pseudarthrosis”).^{[1], [2]} Ορισμένες μελέτες προτείνουν τους τύπους ΙΙ και ΙV LSTV να σχετίζονται θετικά με τον επιπολασμό και τη σοβαρότητα της χαμηλής οσφυαλγίας στην πλάτη και στους γλουτούς.^[3] Επηρεάζει το 4 - 8% του γενικού πληθυσμού.^[1]

Απεικονιστικά: οι απλές ακτινογραφίες αρκούν για την ταυτοποίηση της ανωμαλίας (δείτε το άρθρο: ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΣ ΟΣΦΥΟΪΕΡΟΣ ΣΠΟΝΔΥΛΟΣ), χωρίς ωστόσο να μπορει να προσδιοριστεί εάν ο LSTV αποτελεί και την αιτία του πόνου. Η MRI θα ήταν χρήσιμη σε συνυπάρχον άλγος με ριζίτικα χαρακτηριστικά ή πιθανής κήλης μεσοσπονδυλίου δίσκου.

Karapasias Nikos, MD Radiologist

[1]H. Knipe, Y. Weerakkody  et al, Bertolotti syndrome, https://radiopaedia.org/ articles/ bertolotti-syndrome 

[2]Bertolotti M: Contributo alla conoscenza dei vizi differenzazione regionale del rachide con speciale riguardo all assimilazione sacrale della V. lombare. Radiol Med. 1917, 4: 113-144 

[3]Nardo L, Alizai H, Virayavanich W et-al. Lumbosacral transitional vertebrae: association with low back pain. Radiology. 2012;265 (2): 497-503.

Μεταβατικός Oσφυοϊερός Σπόνδυλος - Ιεροποίηση Ο5 (κατα Castellvi IIa-ΙΙΙa)

Lumbosacral Transitional Vertebrae - Sacralisation of O5 (Castellvi IIa-IIIa type)

Case Courtesy: Radiology Archives ft. Dr. Άγγελος Κοπανούδης Archive. 
Ιστορικό - Κλινικά: Γυναίκα 35 ετών σε ακτινογραφία ΝΟΚ.
Ευρήματα: Μεταβατικός Οσφυοϊερός Σπόνδυλος: μετρώνται τέσσερις (4) οσφυϊκοί σπόνδυλοι οι οποίοι στερούνται πλευράς (free rib - παρατηρείστε την υποπλαστικές πλευρές - κίτρινη γραμμή & την διάρθωση τους στον κατώτερο θωρακικό / Θ12 - κόκκινη γραμμή) με την δεξιά εγκάρσια απόφυση (λευκή γραμμή) του μεταβατικού σπονδύλου (Ο5 - ΜΟΙΣ) να ελέγχεται αποπλατυσμένη σημειώνοντας ψευδάρθρωση με το ιερό οστό (μαύρη γραμμή). Σημειώνεται και ο Ο3 σπόνδυλος (με τις μακρύτερες εγκάρσιες αποφύσεις - βοηθά στην αρίθμηση – μπλε γραμμές). Πρόκειται για Μεταβατικό Οσφυοϊερό Σπόνδυλο (LumboSacral Transitional Vertebrae - LSTV): Ιεροποίηση του Ο5 κατά Castellvi ΙΙa - IIIa (ετερόπλευρη αποπλάτυνση εγκάρσιας απόφυσης που σημειώνει ψευδάρθρωση με το ιερό οστό).

Μεταβατικός Οσφυοϊερός Σπόνδυλος (LumboSacral Transitional Vertebrae - LSTV): μία σχετικά συχνή παραλλαγή / συγγενής ανωμαλία (στο 15 -35% του γενικού πληθυσμού).^{[1], [2]} Η μη αναγνώριση της παραλλαγής αυτής  και / ή ελλιπής περιγραφή της, μπορει να οδηγήσουν στον λανθασμένο σχεδιασμό χειρουργείων / επεμβατικών πράξεων (εκτέλεση σε λάθος επίπεδο). Υπάρχουν διάφοροι βαθμοί LSTV, ενώ μπορεί να υπάρχει διαφόρων βαθμών ψευδάρθρωση / μερική ή πλήρης σύντηξη.^[3]

ΑΡΙΘΜΗΣΗ: Συχνά είναι δύσκολο να οριστεί το επίπεδο ενός συγκεκριμένου σπονδυλικού σώματος στην οσφυϊκή χώρα, ιδιαίτερα εάν η οσφυοϊερή περιοχή είναι μεταβατική. Ο αριθμός των θωρακικών και των οσφυϊκών σπονδύλων, καθως και των τμημάτων του ιερού οστού, θα ορίσουν ένα πρόκειται για Οσφυοποίηση (Lumbarisation) ή Ιεροποίηση (Sacralisation): μπορει να χρειαστεί πάλι να μετρήσει κανείς όλα τα σπονδυλικά σώματα από τον Α1 και κάτω (αν  και έχουν προταθεί διάφορες προσεγγίσεις για τον εντοπισμό του πραγματικού Ο5 σπονδύλου, τίποτα δεν αντικαθιστά την ακριβή και επιμελή περιγραφή που χρησιμοποιείται στο σύστημα αρίθμησης.).^{[3], [4]} Ο όρος Μεταβατικός Οσφυοϊερός Σπόνδυλος (LumboSacral Transitional Vertebrae - LSTV) χρησιμοποιείται προς αποφυγή του χαρακτηρισμού και όταν δεν μπορει να αποφασιστεί εάν πρόκειται για Οσφυοποίηση του Ι1 ή για Ιεροποίηση του Ο5.^[5] Ενας καλός τρόπος αρίθμησης των σπονδύλων είναι αυτός που προτείνεται από τον Bron et al^[14]: ο σπόνδυλος που παρουσιάζει πλευρά, έστω και απολαυστική, ορίζεται ως ο κατώτερος θωρακικός (Θ12), με τον αμέσως επόμενο σπόνδυλο ουραία να αποτελεί τον πρώτο οσφυϊκό (Ο1). Ο οσφυϊκός σπόνδυλος με τις μακρύτερες εγκάρσιες αποφύσεις θεωρείτε ως ο τρίτος οσφυϊκός (Ο3).

Οσφυοποίηση Ι1 (Lumbarisation of S1): ●Αφομοίωση του Ι1 στην ΟΜΣΣ, ●Λιγότερο συχνή από την Ιεροποίηση του Ο5 (-2% του γενικού πληθυσμού), ●Παρουσία 6 οσφυϊκών (free rib) σπονδύλων, ●± τετραγωνισμός του ανώτερου ιερού (μεταβατικού) σπόνδυλου με μεσοσπονδύλιες αρθρώσεις (έστω υποτυπώδεις)  / μεσοσπονδύλιος δίσκος μεταξύ Ι1 – Ι2.^[3]

Ιεροποίηση Ο5 (Sacralisation of L5): ●Αφομοίωση του Ο5 στο Ιερό οστό,  ●Συχνότερη από την Οσφυοποίηση του Ι1 (-14% του γενικού πληθυσμού), ●Παρουσία 4 οσφυϊκών (free rib) σπονδύλων, ± ενσφήνωση του κατώτερου οσφυϊκού (μεταβατικού) σπόνδυλου με απουσία μεσοσπονδύλιων αρθρώσεων / μεσοσπονδύλιου δίσκου.^[3]

Η κατάταξη Castellvi^{[11], [12], [13]} χρησιμοποιείται για τον Mεταβατικό Οσφυοϊερό / Ιεροοσφυϊκό Σπόνδυλο (LumboSacral Transitional Vertebra - LSTV):

•ΤΥΠΟΣ Ι: διογκωμένη και δυσπλαστική εγκάρσια απόφυση (τουλάχιστον 19mm) 

- Ιa:ετερόπλευρα 

- Ιb:αμφοτερόπλευρα

•ΤΥΠΟΣ ΙΙ: ψευδάρθρωση της εγκάρσιας απόφυσης και ιερού οστού με ατελή οσφυοποίηση / ιεροποίηση. Διόγκωση  της εγκάρσιας απόφυσης με ψευδάρθρωση. 

- ΙΙa: ετερόπλευρα 

- IIb: αμφοτερόπλευρα

•ΤΥΠΟΣ ΙΙΙ: συγχώνευση εγκάρσιας απόφυσης  (πλήρης οσφυοποίηση / ιεροποίηση). Διόγκωση  της εγκάρσιας απόφυσης με ψευδάρθρωση & πλήρη σύντηξη. 

- IIIa: ετερόπλευρα 

- IIIb: αμφοτερόπλευρα

•ΤΥΠΟΣ IV: Τύπος IIa στη μία πλευρά και τύπος III στην άλλη.

Antonio E. Castellvi (1952): αμερικανός ορθοπεδικός (spine surgeon).

Ενας  LSTV είναι συνήθως κατάσταση ασυμπτωματική. Υπάρχει μια σχετική «διένεξη» μεταξύ κλινικών και απεικονιστικών μελετών ως προς τη σημασία της παρουσίας ενός LSTV (συσχέτιση συμπτωμάτων και απεικονιστικών ευρημάτων). Υπάρχουν πολλές αναφορές περιστατικών που υποστηρίζουν την ύπαρξη του Συνδρόμου Bertolotti (LSTV + Χαμηλή οσφυαλγία).^{[7], [8], [9], [10]}

Η κατάσταση περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Ιταλό χειρουργό Mario Bertolotti in 1917, ό οποίος συσχέτισε την χαμηλή οσφυαλγία με τον LSTV (Σύνδρομο Bertolotti): η αρχική περιγραφή υπέθετε πως η χαμηλή οσφυαλγία προκαλείται από αρθριτικές αλλαγές που συμβαίνουν στο χώρο όπου μια διευρυμένη / διαπλατυσμένη / διογκωμένη εγκάρσια απόφυση αρθρώνεται με το ιερό οστό, χρησιμοποιώντας τον όρο  ψευδάρθρωση (“transverse-sacral pseudarthrosis”).^[6] 

Karapasias Nikos, MD, Radiologist 

[1]Carrino JA, Campbell PD, Lin DC et-al. Effect of Spinal Segment Variants on Numbering Vertebral Levels at Lumbar MR Imaging. Radiology. 2011;259 (1): 196-202. 

[2]Uçar D, Uçar BY, Coşar Y et-al. Retrospective cohort study of the prevalence of lumbosacral transitional vertebra in a wide and well-represented population. Arthritis. 2013;2013: 461425.
[3]F. Gaillard et al, Lumbosacral transitional vertebra, https://radiopaedia.org/ articles/ lumbosacral -transitional - vertebra
[4]D. Sutton, Textbook of Radiology and Imaging, Churchill Livingstone; 7 edition, ISBN-10: 0443071098
[5]Richard J. Hughes, Asif Saifuddin, Numbering of Lumbosacral  Transitional Vertebrae on MRI:  Role of the Iliolumbar Ligaments, AJR  2006; 187: W59–W66
[6]Bertolotti M: Contributo alla conoscenza dei vizi differenzazione regionale del rachide con speciale riguardo all assimilazione sacrale della V. lombare. Radiol Med. 1917, 4: 113-144
[7]Avimadj M, et al. Can an Anomalous Lumbosacral or Lumboiliac Articulation cause Low Back pain? A Retrospective Study of 12 Cases. Rev Rhum Engl Ed 1999; 66:35-39.
[8]Quinlan JF, Duke D, Eustace S: Bertolotti’s syndrome. A cause of back pain in young people. J Bone Joint Surg (Br) 2006; 88:1183-1186.
[9] Shimbayama M, et al. Unsuspected Reason for Sciatica in Bertolotti’s Syndrome. J Bone Joint Surg (Br) 2011; 93:705-707.
[10] Ugokwe KT, et al. Minimally Invasive Surgical Treatment of Bertolotti’s Syndrome: Case Report. Neurosurg 2008;62(Suppl 2):ONSE454-5;discussion ONSE456.
[11]Castellvi AE, Goldstein LA, Chan DPK., Lumbosacral transitional vertebrae and their relationship with lumbar extradural defects, Spine,1984 ; 9 : 493-495
[12]Ayush Goel et al., Castellvi classification of lumbosacral transitional vertebrae, http: //radiopaedia.org/articles/castellvi-classification-of-lumbosacral-transitional-vertebrae
[13]G.P. Konina, D.M. Walza, Lumbosacral Transitional Vertebrae: Classification, Imaging Findings, and Clinical Relevance, AJNR 2010 31: 1778-1786 
[14]Bron JL, van Royen BJ, Wuisman PI. The clinical significance of lumbosacral transitional anomalies. Acta Orthop Belg. 2007;73:687–95.